Yazı İşleri

Düşünceler, notlar ve birikimler...

15 Eylül 2026

Sessizlik ve Kelimeler

“Barış Manço” Bu özel isim, bu iki kelime bu tümleşik tını.. Hemen herkesin bir yankıması vardır diye düşünüyorum buna karşılık. Herkesin içinde uyanan bir duygu. Herkesin zihninde canlanan bir fotoğraf veya melodi O’na ait. Tabii benim durumum da herkesinkinden farklı değil. O’nu her dinlediğimde, her hangi bir yerde bir fotoğrafına rastladığımda, Taa çocukluğuma, 12 – 13 yaşıma giderim önce. Kuşadası Davutlar’daki yazlık komşumuz, Rikkat teyzenin oğlu Barış Abi.

Biz yeni yeni palazlanırken, akşamları kumsala iner ateş yakardık arkadaşlarla. O da fırsatı olduğunda gitarını kapar yanımıza gelirdi. Pek çok Barış Manço Şarkısını ilk kez o kumsalda, O’ndan dinlemişimdir.

Sonra onsekizli yaşlarım. Yeni bir albümünü çıkartacağını duyduğumda, o bekleyişteki heyecanımı anımsarım tatlı bir tebessümle. Geçen süre içinde, her karşılaşmamızda, her kısa sohbetimizde kurduğu birbirinde akıllı cümleleri bir kez daha çalınır kulaklarıma sanki. Ve bu ilk kıvılcımın ardından, uzunca bir süre, neredeyse sadece Barış Manço Müziği dinlerim.

Dinlediğim her şarkıda, her tınıda, aynı yolculuğu tekrarlar dururum sonra.. “Felsefesi, müziği, vizyonu, misyonu ve en önemlisi adam gibi adamlığıyla bir Barış Manço daha gelmeyecek.” Derim sonra sesli, sessiz.. Ve hiç de haksız olmadığımı bilirim içten içe.

Üçüncü yolculuğuna sadece 11 sene kaldı değimli Barış ağabeyin.. 2025 de demişti, “2025 Üçüncü Yolculuk - Merhaba, yaşam!'

Yaşam, yaşam gibi yaşanmalı! Adam, adam gibi olunmalı! İş, iş gibi yapılmalı, aşk, aşk olmalı içerdiği tüm anlamlarıyla. Herkes sırasını bilmeli, önden giden ardındakilere yol açmalı. Arkadan gelenler, önden gidenlere saygı duymalı! Veda, veda gibi olmalı sonra. Ardında bıraktıklarınla, en azından bir çivi çakabilmiş olmalısın geçtiğin yola..

Seni yeni yolculuğuna uğurladık, ağlarken tebessüm edebilen yüreklerimizle ve yüzlerimizle, uzun zaman oldu.. Biliyorum ki, o yolculuğun yolunda da aynı yürek ve ruhla yürüyorsun sen.. Tüm bunları hissetmeme neden olduğun için, sonsuz teşekkür buketleri bıraktım, seni yolculuğa uğurladığımız yere..

Buradan bir kez daha gönderiyorum şimdi.. Görüşmek üzere..


Cengiz Akbay

Devamını Oku
28 Ağustos 2026

Yolda Olmak

Anlatma isteğiyle durma ihtiyacı arasındaki dengeyi kurmayı hâlâ öğreniyorum. Bu da beni yolda olan biri gibi hissettiriyor...

Bitmiş bir süreç, durmuş bir zihindir. Üretim sürecindeki her durağanlık aslında arka planda çalışan yeni bir fikrin hazırlık aşamasıdır. Tamamlanmış hissetmek yerine yolda olmayı sevmek bu yüzden değerli.

Devamını Oku
10 Temmuz 2026

"Neden Mavi" Üzerine

1989 yılında yayımlanan ilk şiir kitabımdan bu yana yazmak hayatımın ayrılmaz bir parçası oldu...

Mavi sadece bir renk değil; derinlik, sonsuzluk ve dinginlik arayışının bir simgesidir. Geçen yıllar içinde değişen formlara rağmen anlatının merkezindeki o mavi tonu hep korundu.

Devamını Oku

Kol Düğmeleri

Bilen var mıdır bilemem, belki bir yerlerde birileri yazmıştır. Ama benim Barış Ağabey'den dinlediğim (bizzat kendisinden, kendi gitarıyla çalıp söylediği) Kol Düğmeleri'nin hikâyesi aynen şöyledir ve bu hikâye dolaylı yoldan benim ailemle de bir bağ içerir.

Hikâyenin başlangıcı 1962 yılıdır. Barış Ağabey, Semra adında Kızıltopraklı bir kıza âşık olur. Buradaki “Kızıltopraklı” kelimesi benim ailemle olan bağı oluşturur, çünkü o Kızıltopraklı kız, anneannemin Kızıltoprak'taki evinin alt kat kiracısının kızıdır. Semra ile nişanlanırlar, yani iş ciddidir. Ama nişanlılıklarının birinci yılı yeni bitmiştir ki Barış Ağabey'in eğitim için Belçika'ya gitmesi gerekir. Buradaki “gerekir” kelimesinin de bir kıymeti harbiyesi vardır. Aslında o, Semra'yı bırakıp gitmek istemez. Ne var ki o sıralar bir şekilde Fransız şarkıcı Henri Salvador ile tanışmıştır. İkinci büyük aşkı olan müzik konusunda bir şeyler yapabilmek için desteğe ihtiyacı olduğunu bilmektedir ve önce Fransa'ya, Henri Salvador'un yanına gider.

Henri Salvador, Barış Ağabey'in Fransızcasını yetersiz bulur. Fransa'daki bu buluşmadan umduğunu bulamayan Barış Ağabey, o sıralar Belçika'da yaşayan ağabeyi Savaş Manço'nun yanına gider. O dönemde çok önemli olan Fransızca bilgisini geliştirip Türkiye'ye dönecek ve Semra ile evlenecektir. Ancak ağabeyinin de teşviki ve ısrarıyla Belçika Kraliyet Akademisi'nin resim, grafik ve iç mimarlık bölümüne kaydını yaptırır. Bir yandan eğitim görürken bir yandan da garsonluk, otopark bekçiliği gibi işlerde çalışır. Bu sırada Belçikalı şair André Soulac ile tanışır. Soulac sayesinde Fransızcasını iyice ilerletir ve yaptığı besteleri değerlendirme imkânı bulur. Soulac, Barış Manço'nun pek çok bestesine Fransızca söz yazar.

1964'te Rigolo adlı plak şirketiyle anlaşarak Jacques Danjean Orkestrası ile birlikte çalışmaya başlar. Öyle bir yola girmiştir ki mektuplarla devam eden nişanlılık süreci onun için her ne kadar çok önemli olsa da bu yoldan dönmesi artık mümkün değildir.

Aynı yılın eylül ayında dört şarkılık iki Fransızca plağı çıkar. Bu plaklarda “Baby Sitter”, “Quelle Peste”, “Jenny Jenny” ve “Un Autre Amour Que Toi” adlı şarkılar yer alır. Plakların başarılı olmasının ardından Fransız radyosunda yayınlanan “Salut les copains” adlı pop müzik programına konuk olur. Söz konusu plaklar Türkiye'ye geldiğinde radyocular, Barış Manço'yu Fransız bir sanatçı zannederek şarkılarını yayınlamaya başlarlar.

12 Ocak 1965'te, Fransa'nın başkenti Paris'te dünyaca ünlü ve en eski konser salonu olma özelliğini taşıyan Olympia'da, Salvatore Adamo ve France Gall'den önce sahne alır. Burada Fransızca ve İngilizce şarkılarını seslendirir.

Tüm bu gelişmelerin sonunda Semra ile nişanı maalesef bozulur. Semra, Barış Ağabey'e veda hediyesi olarak kol düğmeleri hediye eder. İşte bu şarkı da adını bu veda hediyesinden alır. Bu veda Barış Ağabey'i öyle derinden etkilemiş ki hüznünü dizelere döküp bu harika şarkıyı ortaya çıkarmış.

Kol Düğmeleri'ni buradan dinleyebilirsiniz.

Devamını Oku

Demokrasi

Selam dostlar... Her nedense bu hafta içimden “demokrasi, haklar, dayanışma, özgürlükler”, yani kısacası toplumsal yaşam bilinci hakkında birkaç kelam etmek geldi.

Geçenlerde Science dergisinde yayımlanan oldukça şaşırtıcı bir makale okudum. Makale, babunların demokratik yaşam olgularından söz ediyordu. Bu konuda yapılan ciddi araştırmalara göre büyük alfa erkekleri genellikle kendi istedikleri gibi davranıyorlar; yani yemek ve eş bulmayı bir kenara bırakacak olursak, birinin emri altında olmayı reddediyorlar. Fakat nereye yolculuk edeceklerini seçerlerken her babun, sosyal statüsü ya da cinsiyetinden bağımsız bir şekilde karar alma mekanizmasına dahil oluyor. Hiyerarşik bir toplumda yaşayan babunlar, yolculuk zamanı geldiğinde nereye gideceklerine eşitlikçi kurallarla karar veriyor, çünkü alınan yolculuk kararı bütün topluluğu etkiliyor. Kısacası bireysel haklarını korurken toplumsal davranışlarında ortak karar alıyorlar.

Bilim insanları hayvanların karar alma süreçlerini araştırmak için Kenya'da 25 babuna GPS kolyeler bağladıktan sonra onları tekrar doğal yaşamlarına bırakıyorlar. GPS kolyelerle 14 gün boyunca babunların bütün hareketlerini saniye saniye kayıt altına alıyorlar. Bu verileri analiz eden araştırmacılar, babunların hareketlerinin birbirleriyle ilişkili olduğunu açıkça gözlemliyorlar.

Araştırmacıların verilerine göre topluluktaki bazı babunlar öncü rolünü üstlenerek bir adım öne çıkıyor. Öncü babun başka bir babun tarafından takip edilirse diğer babunların da katılması bekleniyor. Eğer başka kimse bu babunu takip etmezse topluluk olduğu yerde kalma eğilimi gösteriyor. Araştırmacıların bulgularına göre babunlar, yolculuk edecekleri yönü belirlerken farklı öncülerin hemfikir oldukları yönü tercih ediyor. Aynı düşüncede olmadıkları zaman da “bizlerdeki ileri demokrasilerde” alıştığımızın aksine, diğer babunlarla yumruk yumruğa kavga etmek yerine ayaklarıyla oy veriyorlar ve basitçe en fazla öncünün tercih ettiği yönde ilerliyorlar.

Bence bu çalışmadaki önermeye göre ciddi şekilde sınıflara ayrılmış topluluklarda bile anlaşmazlıkları çözerken yumruklaşmak yerine eşitlikçi kurallar koymanın her açıdan çok daha akılcı yararları var.

Aslına bakarsanız zorbalık, korkutma ve güçlünün veya güçlü görünenin, zayıfa ya da zayıf sanılana baskısı, primat dünyasında da tıpkı insan dünyasında olduğu gibi gerçekleşebiliyor. Ancak genç dişi bonobolarda anne yardıma gelip gücünü gösteriyor. Animal Behaviour'da yayımlanan bilimsel rapora göre daha ileri yaştaki bonobo dişileri, erkeklerin genç dişilere karşı sert davranışlar göstermesi durumunda sıklıkla bu genç dişileri kurtarmaya geliyor.

Tokuyama ve ekibi, Kongo'da yabani bir bonobo grubu üzerinde gözlemler gerçekleştirmiş. Bu çalışmada ne görmüşler biliyor musunuz? Dişi primatlar bazen birtakım yapay birliktelikler yaratarak, yani belirli ikili ilişkileri varmış gibi göstererek diğer bireylere saldırma eğilimi gösterebiliyorlarmış. Üstelik bu birleşmeler genellikle akrabalar arasında kurulup akraba olmayan bireylerden veya gruplardan kendilerini ve özellikle de kaynaklarını korumak için yapılıyormuş.

Bonobolarda dişiler, ergenlikleri sırasında içine doğdukları grubu terk eder. Dolayısıyla bir gruptaki dişiler çoğunlukla birbiriyle akraba olmayan, farklı ailelerden bireyler oluyor. Buna rağmen sıklıkla koalisyonlar oluşturuluyor. Araştırmacılar tam da bu noktada akraba olmayan bireyler arasındaki koalisyon kurma ilişkilerinin dinamiklerini incelemeye koyuldu.

Dört yıl süren gözlemlerin ardından araştırmacılar, tüm dişi koalisyonlarının erkeklere saldırmak üzere kurulduğunu tespit etti. Dişilerde bu davranış özellikle de erkek bireylerin bir veya daha fazla dişiye karşı agresif davranışlar göstermesinin ardından gerçekleşiyor. Bununla birlikte dişilerin, erkeklere karşı birebir kavgalarda erkeklere üstün geldikleri, hatta birlik hâline geldiklerinde her seferinde erkeklere karşı üstünlük kurabildikleri gözlemlendi.

Dahası, yaşça daha büyük olan dişi bonobolar, aralarında bir koalisyon, akrabalık veya sözüm ona birliktelik bulunsun ya da bulunmasın, hatta dostça bir yaklaşım görsün ya da görmesin, daha genç dişilerin yardımına koşuyorlar.

Tokuyama, dişi bonobolardaki koalisyon oluşturma davranışının erkek bireylerden gelen tacizlere ve zorbalıklara karşı evrimleşmiş olduğunu gözlemlediklerini belirtiyor ve ekliyor: “Dişi bireyler erkeklerden daha düşük bir sosyal statüye sahip; ancak yaşlı dişilerin genç dişileri koruması sayesinde genç dişiler de erkekler tarafından baskı görme korkusu duymadan bonobo gruplarına dahil olabiliyorlar. Erkeklerin gösterdiği agresyonun bu şekilde kontrol altına alınmasıyla dişiler de genele bakıldığında sosyal hiyerarşi içindeki yüksek statülerini korumayı başarmış oluyor.”

Denilebilir ki bonobo topluluklarında erkek hegemonyasının, baskısının veya tacizlerinin dayanışmayla kontrol altına alınabilmesi bile bunların engellenebileceğini ve erkeklerin statüsünün kesin biçimde yüksek olmadığını gösteriyor.

Vahşi köpekler: Aksırarak oy vermek

Araştırmacılar, vahşi köpeklerin bir dinlenme süreci sırasında veya hemen sonrasındaki toplanmalarda aksırık oranlarının, ava çıkma veya tekrar uykuya dalma ihtimalini etkilediğini keşfettiler. Eğer toplanmayı dominant bireyler başlatırsa bunun ava çıkma kararıyla sonuçlanma ihtimali çok yüksektir ve sürüye bu kararı aldırmak için sadece iki veya üç aksırık yeterlidir. Ancak sürüde ast pozisyonda olan bir birey ava çıkmak isterse, sürüyü ava çıkarmak için on kat fazla aksırmak zorunda kalıyor.

Araştırmacılar bu aksırıkların, bir avı başlatma zamanı konusunda sürünün oy kullanma biçimi olduğunu düşünüyor.

Kitlesel kararlar toplumsal yaşam için vazgeçilmezdir ve hayvanlarda, bir bireyin sürünün geri kalanını belirli bir eylemde bulunmaya zorladığı bir toplumsal sistemle karşılaşmak nadirdir. Hayvanlar, insan politikacılar gibi seçim öncesi propaganda yapmıyorlar; ancak sosyal grupların bir faaliyet üzerinde uzlaşmayı önermek ve fikir birliğine varmak için farklı yolları olmalıdır.

1. Babunlar: Al ya da bırak

Bir babun topluluğu yiyecek için yola çıktığında birkaç üye farklı yönlerde hareket edebilir. Gruptaki diğer babunlara düşen ise hangisinin peşinden gideceğine karar vermektir ve sosyal hâkimiyet, grubun çoğunluğunun kimi izleyeceği olasılığını etkilemez. Bir amaç uğruna hareket etmek, diğer bireylerin takip etmesinde önemli bir faktör olarak görülüyor. Bu durum, insanlar arasında en güvenilir görünenin takip edilmesine benzetilebilir.

2. Mirketlerin sesle oylaması

Mirket sürülerinde sosyal uyum hayatta kalmak için yaşamsal önem taşır ve bir alandan diğerine geçiş mutlaka topluca yapılmalıdır. Tek başına hareket etmek, kısa zaman içinde mirketin hayatına mal olur. Sürünün bir alandan diğerine hızlıca hareket etmesi gerektiğinde bireylerden biri “hareket çağrısı” yapar. Eğer üç veya daha fazla mirket kısa süre içinde bu çağrıyı dolaşıma sokarsa grup hareketi hızlanır; fakat çağrı iki ya da daha az bireyde kalırsa hız değişmez. Mirket sürülerinin alan değiştirmesinde üç, açık bir çoğunluk olarak görülüyor.

3. Kapuçin maymunlarının titreşimli sesleri

Kosta Rika'daki bir bölgede yaşayan beyaz yüzlü kapuçin maymunları, sürüyü istenen bir yönde hareket etmeye ikna etmek için titreşimli sesler kullanıyor. Bununla birlikte çağrıyı yapanların her zaman sürüyü hareket ettirmekte başarılı olamadıkları, grup içindeki statünün de grubu harekete ikna etme ihtimalini etkilemediği görülüyor. Araştırmacılar bu çağrıların bir oylama şekli olduğunu düşünmeseler de çağrılar vahşi köpeklerin aksırıklarıyla benzerlik gösteriyor.

4. Keşifçi bal arıları kendi aralarında oy veriyor

Bal arıları, farklı işlere sahip işçi bireylerle gelişmiş bir sosyal sisteme sahiptir. Bir kovan aşırı kalabalıklaştığında arıların bir kısmının dışarı çıkması gerekiyor ve yeni bir yuva bulmak için keşfe çıkıyorlar. Doğal olarak hepsi farklı yuva adayları buluyor, bazıları birden fazla yer bulabiliyor.

Öncü konumundaki bu keşifçi bal arıları sürüye döndüklerinde, her biri seçtiği alana yönlendiren bir dans gerçekleştirir. Zaman geçtikçe keşifçi arılardan bazıları buldukları yuva alanının reklamını yapmayı bırakıyor, bir kısmı da başka bir alanın tanıtımını yapmaya başlıyor. Sürü ise ancak hâlâ dans etmeye devam eden tüm keşifçi arılar aynı yuva alanını göstermeye başladığında ikna oluyor ve o yöne hareket ediyor. Bu işlemin tamamlanması birkaç gün sürebiliyor.

5. Karıncalar ayaklarıyla oy veriyor

İngiltere'nin güneyinde incelenen kaya karıncalarının yuva seçmedeki kalite kriterleri arasında yuvanın giriş hacmi ve karanlık olması bulunuyor. Mevcut yuvadan ayrılmaya karar vermek içinse aday yuvanın kalite kriterlerini ikna edici bulup bulmadıklarına dair basit bir oylama sistemi kullanıyorlar.

Aday alanda yeteri kadar karınca biriktiğinde alanın uygun kalitede (veya bölgedeki en iyi yer) olduğu kabul ediliyor ve karıncalar içeri giriyor. Eğer yuvanın kalitesi bir süre sonra bozulursa, koloniden yeterince birey ayrılana kadar başka bir yere geçiş sürüyor. Basit ama görünüşe göre etkili bir sistem.

Devamını Oku

Sokak Hayvanları

Sokak hayvanı dediğimiz kedi ve köpekler, insanlar tarafından evcilleştirilmiş ve insanın olduğu her yere insanla birlikte gelmiştir. Maalesef insanlar, bu canlıları kendilerine mahkûm kılmakla kalmayıp bir de sokaklara terk etmiş, sonrasında ise sokaklarda dahi varlıklarına tahammül edemez olmuştur.

Kedi ve köpeklerin yaşam hakkını savunurken, aslında kendi ellerimizle kendimize mahkûm ettiğimiz bu canlıların yaşam hakkını yine kendimize karşı savunuyor olmamızsa... inanılmaz bir kaos... Onları evcilleştiren ve insanlığa mahkûm eden insanlarsa, bunun bedelini ödemesi gereken de yine insanlar olmalı bence. Bu hayvanlar doğadaki yaban hâllerinden uzaklar. Bundandır kedi ve köpeklerin yaşam hakkını savunurken kısırlaştırılmalarını da savunmamız. Kedi ve köpekleri kısırlaştırarak, aşılayarak ve hayvan düşmanı insanlara ve belediyelere karşı yaşam haklarını inatla, sonuna kadar savunarak insanların hatasını az da olsa telafi edebilmek belki mümkün olur diye... konuşup duruyoruz aslında bizler. Kim duyuyor, kim duyduğunu anlıyor... Orası muamma tabii.

Bu arada “Kedi ve köpek aç kalmaz, Allah onların rızkını verir.” zannetmeyin. Maalesef aç kalıyorlar, hatta açlıktan ölüyorlar!

En azından yemeklerinizden artanları verebilirsiniz. Olur da onlara daha büyük bir iyilik yapmak isterseniz yoğurt, kefir, haşlanmış yumurta verebilirsiniz. Bu ürünler besleyici yönleri bakımından oldukça iyi tercihlerdir. Ayrıca makarna, bulgur, pirinç pilavı, haşlanmış et suyuna ekmek doğramak, ciğer haşlamak ya da kuru mama alıp vermek onlar için yapabileceğiniz büyük bir iyilik olacaktır.

Şimdi gelelim şu can alıcı konulara... Yoksa can yakıcı mı demeliydim? Neyse, bilemedim.

“Ben sokak hayvanlarından korkuyorum!”

Evet, en sık duyduklarımızdan biri bu. Aslına bakarsan onlar da senden korkuyor, belki de senden bile fazla üstelik. Evet, kedi ya da köpeklere karşı fobin olabilir. Korkulara saygı duyuyorum ama sen korkuyorsun diye onlara bakmaktan da vazgeçemeyiz. Onlarla yaşamayı öğrenmek zorundayız. Köpeklerin yanından geçerken hızlı yürümemeye çalışmak, onlarla göz teması kurmamak gibi şeylere dikkat etmek zor değil. Mesela göz teması, onlar tarafından meydan okuma olarak algılanır.

Öte yandan çocuklar için sokak hayvanlarından çok daha büyük tehlike aslında insanlardır. Bu yüzden çocuklarınızı başta insanlar konusunda uyarmanız en doğrusudur. Kedi tırmalar, köpek ısırır ama insanın yapabileceklerinin sınırı yoktur. Sokak hayvanları konusunda ise çocuklarınıza verebileceğiniz tavsiyeler var. Öncelikle bir hayvanın önünden koşarak geçmemelerini öğütlemelisiniz; kaçmak hayvanlarda saldırma güdüsünü tetikler. Yine özellikle yavrulu hayvanlara yaklaşmamaları, asla hayvanlara taş atmamaları ve köpeklere havlayarak (evet, yanlış duymuyorsunuz, maalesef çocukların köpeklere havlamasına çok şahit oluyoruz) ya da onları korkutmaya çalışarak tahrik etmemeleri konusunda uyarabilirsiniz.

“Salyası akıyor, acaba kuduz mu?”

Bir kere “salya akması eşittir kuduz” algısı en baştan yanlıştır. Bazı köpeklerde genetik olarak salya akması yaygındır. Yine bazı enfeksiyonlarda da ağızdan salya gelmesi görülebilir. Kuduz olan hayvansa tek gezer, davranış bozuklukları sergiler ve saldırganlık gösterir. Normal yeme içme davranışı da gözlenmez. Kuduz olmasından şüphelendiğinizde de bu şüpheden ötürü hayvanı öldüremezsiniz. Kuduz, ihbarı zorunlu bir viral enfeksiyondur; dolayısıyla kuduz şüphesinde yetkililere haber verip konunun araştırılmasını istemelisiniz.

“Barınaklar yapılsa da orada bakılsa daha iyi olmaz mı?”

Biz ne anlatırsak anlatalım, bunu soranlar var. Ben söyleyeyim size: Hayır, olmaz. Her belediyenin bir bakımevi olmalıdır. Sokak hayvanlarının bakım ve tedavileri buralarda yapılmalıdır. Yine sokak hayvanları buralarda kısırlaştırılıp aşılanmalıdır. Fakat sokak hayvanlarına ölene kadar bakımevlerinde bakılması fikren iyi niyetli görünse de mevcut bakımevlerinin hâli ve belediyelerin sokak hayvanlarının bakımı konusundaki isteksizliği ve beceriksizliği düşünüldüğünde, her türlü şiddetin olduğu sokakların bakımevi denilen yerlerden çok daha iyi olduğu tartışmasızdır.

“Bize uyuz geçer mi?”

Sık duyduğumuz müthiş bir soru daha. Uyuz da bit, pire, kene gibi aslında bir dış parazit türüdür. Evet, insanlara geçebilen türleri vardır; fakat insana kediden, köpekten uyuz geçme ihtimali çok düşüktür. Çıplak elle defalarca uyuz köpeklere dokunmuş biri olarak bunu net bir şekilde söyleyebilirim. Çıplak elle dahi temas etmiyorken mahallenizdeki hayvandan size uyuz geçmesini beklemeniz zaten hata olur. Uyuz köpeklerin tedavisi de zannedildiğinden çok daha kolaydır. Bu yüzden “Bu hayvan uyuz olmuş, uyutulsun.” diye düşünmek aslında o hayvan için büyük bir haksızlık olur. Kilosuna göre uygulanan enjeksiyon ya da hap yutturmakla tedavisi kısa sürede yapılabilir.

Köpek saldırıları

Özellikle son dönemde yeniden alevlendirilen köpek saldırıları konusu var ki durum gerçekten içler acısı.

Sokak köpekleri, kendilerine saldırılmadığı sürece (eğer agresif yapıda değillerse) insanlara saldırmaz. İnsanlardan gördükleri zulüm neticesinde birçoğu zaten korkaklaşmıştır. İnsan köpeğe iyi davranırsa köpek o insanın en büyük dostu olur. Sokak köpeği sadece kendisine kötü davranana ve korktuğuna tepki verir.

Köpeklerde saldırma sorununu önlemek için bilmeniz gereken tek şey, bunun sebepsiz olmadığıdır. Unutmayın ki köpekler insanlara ya da diğer canlılara durduk yere saldırmazlar.

Köpek yaklaştığında elinizin dış kısmını uzatmalısınız, koklamalı. Köpek kuyruğunu sallayıp diliyle üst dudağını yalamaya başladığında bu bir teslimiyet işaretidir; o zaman yaklaşabilirsiniz. Köpek ısırdığında boğazını sıkarak nefesini kesmelisiniz, aksi takdirde saldırmasını engelleyemezsiniz.

Köpeklerin çok iyi birer vücut dili okuyucusu olduklarını bilmek gerekir. İnsanlar korku hissine kapıldıklarında ter bezleri normalden daha aktif çalışır ve bu nedenle vücut kokusu üretirler. Bu kokuyu rahatlıkla alabilen köpekler korktuğumuzu anlarlar; yani bu mit doğrudur diyebiliriz.

Yapılan bir araştırmaya göre köpekler sahiplerini ailesi olarak görüyor. İnsanların en iyi dostu olan köpekler üzerinde yapılan bu araştırmada, köpeklerin insanlar hakkında ne düşündüğü keşfedildi. Araştırmaya göre köpekler, insan sahiplerini aile olarak görüyor.

Arabalar, koşucular, bisikletçiler gibi hareketli nesneleri av gibi gördükleri için bunlar köpeklerin saldırmasını tetikler. Ancak her köpek doğal olarak çok hızlı hareket eden birini kovalamaya ve ısırmaya karar vermez. Bunu yapmayı öğrenen köpekler, insan ihmali nedeniyle bu davranışı sergiler. Bir koşucu, koşarken bölgesini savunmak için havlayan bir köpekle karşılaşabilir. Köpek neden havlıyor? O kişiyi uzaklaştırmak için. Peki koşucu koşmaya devam ettiğinde ne olur? Havlayan bir köpekten kaçarsanız köpekte şu algı oluşur: “Hımm, havlayınca uzaklaşıyor; demek ki havlamalıyım.” Ve köpek kazanmış olur. Bu tekrar tekrar gerçekleştikten sonra köpek, havlamanın istilacıyı uzaklaştıracağını öğrenir; böylece heyecan seviyesi ve beklentisi de artar. Bu sürekli devam ederse gerçekten de “kısır döngü”nün tanımıdır.

Anlamamız gereken şu ki her ne yapıyorlarsa köpek oldukları için yapıyorlar; cani falan değiller yani. Biz “insanlar” olarak onların davranış şeklini az da olsa öğrenebilsek bu sorun tamamen ortadan kalkacak. Diğer taraftan biz de sırf “insan”lığımızdan olsa gerek, öğrenmeye zaman harcamak yerine yok etmeyi tercih ediyoruz. “Bu ne yaman çelişki anne!” diyesi geliyor insanın.

Doğru bilinen yanlışlar

“İnsanlardan köşe bucak kaçan hayvan, şiddet gördüğü için kaçar.” Aslında tam olarak öyle değil. Özellikle yavruyken insanla yeterince sosyalleşmeyen kedi ve köpekler insanlardan korkarlar. Aslına bakılırsa iyi de yaparlar. İnsanla sosyalleşen kedi ve köpeklerin şiddet görme ihtimali, insanlarla haşır neşir olmadan büyüyen hayvanlara nazaran çok daha yüksektir.

“Kediler nankördür.” Bu beni hep çok güldürür. Kediler nankör değildir. Her canlının kendi doğasında kendine özgü bir yaşamı vardır. Kediler, bilinenin aksine yalnız yaşayan soliter canlılar değildir. Kedilerde daha çok akraba dişi kedilerden oluşan, fakat çok da sıkı bağları olmayan bir kolonileşme görülür. Siz kediyi yaşamınıza dahil ettiğinizde de durum üç aşağı beş yukarı böyle olacaktır. Kendilerine özgü karakterleri olan kedileri canınız istediğinde sevemezsiniz; onlar, canları isterse kendilerini sevdirir. Bir gün beslediğiniz kedi aniden ortadan kaybolursa bu, sizi terk ettiği anlamına da gelmez. Kediler hastalandıklarında ya da yaralandıklarında saklanma eğilimindedir. Her şey dört dörtlükken yaşadığı mekâna son derece bağlı olduğu bilinen kedilerin durup dururken ortadan kaybolması hâlinde “Nankör kedi bizi terk etti!” diye düşünüyorsanız, belki de kediler nankör değil, insanlar iftiracıdır.

“Kediye süt, köpeğe kemik verilmelidir.” Nereden çıktığını hep merak ettiğim bir inanç. Hâlbuki tam aksine, köpeklere tavuk kemiği verilmemelidir; kedilere de öyle. Tavuk kemikleri hem besleyici değildir hem de özellikle pişmişse cam gibi sertleşir ve hayvanların iç organlarında çeşitli tahribatlara sebep olabilir. Aynı durum balık kılçığı için de geçerlidir. Süt konusunda ise insan dahil, yetişkin hiçbir canlının aslında süte ihtiyacı yoktur. Laktaz enzimi belli bir yaştan sonra azalır; bu da sütteki laktozun sindirimini zorlaştırır. Süt yerine yoğurt, kefir, tuzsuz peynir tercih edilebilir mesela.

“Köpekler gece çok havlıyor.” Doğrudur, havlayabilirler. Köpek havlayacak, kedi miyavlayacak, kuşlar ötecek, dalgalar kıyıları dövecek, fırtına ve yağmur pencerelere vuracak, gök gürleyecek. Bunlar doğal sesler. İnsan kaynaklı, doğal olmayan gürültüleri kanıksayıp doğal seslerden rahatsız olabilmemiz... çok çok tuhaf.

“Bulduğum hasta, yaralı hayvanlar için belediyeyi aramalıyım.” Maalesef birçok il için cevap kesinlikle kocaman bir hayır. Bulunduğunuz bölgedeki bakımevlerinin nasıl çalıştığını bilmiyorsanız, hasta ya da yaralı hayvanı belediyeye teslim ederek aslında ölüm fermanını imzalamış olabilirsiniz. Hele de ilinizde bir bakımevi yoksa hayvanın sonu ne olur, bilinmez. Özel kliniklerde tedavi ettirme şansınız yoksa ve tek çare bakımevinde tedavi ettirmekse bile siz de hayvana eşlik edin, süreci takip edin.

“Sokak hayvanları çöpleri dağıtıp çevreyi kirletiyor.” Çöpleri dağıttıkları doğru ama neden diye hiç sordunuz mu? Kedi ve köpekler çöplükleri yiyecek kaynağı olarak görüyor, çünkü insanlar artan yiyeceklerini de çöplere döküyor. Siz artan yiyeceklerinizi bir kenara koyarsanız onlar da çöpleri karıştırıp dağıtmak zorunda kalmazlar, değil mi?

Neyse dostlar, bu konu uzar gider, uzar gider de biz ne zaman idrak ederiz, orası belli değil... Yine de dün gece telefonda konuşurken sevgili İrem Altuğ dedi ki: “Yine de bence bizim ülkemizde durum Avrupa'dakinden çok daha iyi. En azından orada olduğu gibi sürekli katliam yapmıyoruz. Yüzlerce yıldır sokaklarımızda hâlâ hayvanlar yaşıyor. Bir taraftan ben buna seviniyorum.”

Kesinlikle katılıyorum İrem'e ben de. Umarım her şey daha da iyiye gider ve biz bir gün kendi sokaklarımıza, kendi ellerimizle mahkûm ettiğimiz bu canlıların kıymetini bilebilir ve barış içinde yaşamayı başarabiliriz. Farkında değiliz ama onlarla barıştığımızda aslında kendimizle de barışmış olacağız...

Dosttan dosta sevgiyle...

Devamını Oku

Kavram Kaosu

Reklam – reklamcı – tasarım – tasarımcı – grafik – iletişim kaosu... Yaklaşık 22 yıldan beri içinde bulunduğum reklam sektörünün temel üretim taşlarını oluşturan kavramlar bu denli birbirine girmişken, bazı tanımları hatırlatmak istiyorum.

Yaklaşık 22 yıldan beri içinde bulunduğum reklam sektörü ve sektörün temel üretim taşlarını oluşturan kavramların bu denli birbirine girmiş olması karşısında, bu sektöre emek veren hemen herkesin gün içerisinde ağzından düşürmediği, kulağından silmesinin mümkün olmadığı bazı kavramların tanımlarını hatırlatmak istiyorum. Bu sektörde gerek iş verenlerin gerekse kendini bu mesleklere atfeden insanların çok büyük bölümünün, hangi nedenle olursa olsun bu terimler üzerinde anlaşamamaları yüzünden ortaya çıkan kaotik durum karşısında dilim tutuluyor. Temelde basit, anlaşılabilir, net dört beş kelimeyle özetlenebilecek bu kavramların nasıl bir cehaletle böyle bir kavram karmaşasına dönüşmüş olduğunu anlayamıyor, belki de anlamak bile istemiyorum.

Aşağıda altı kelimenin sözlük karşılıklarını açıkça yazıyor ve gerçekten ihtiyacı olan herkese ithaf ediyorum (ihtiyacı olanın bunun farkında olmadığının farkında olmama karşın, başka ne yapabileceğimi de bilemiyorum). Umuyorum ki bu sektörde hizmet veren ajanslar başta olmak üzere tüm kurum yöneticileri aslında neye (kime) ihtiyaçları olduğunu ve ne iş yapmakta olduklarını, iş arayanlar da ne (kim) olduklarını tanımlayabilsinler.

Grafik: Öz Türkçesi “çizge”dir. Bir mesaj ileten, içinde yazı olan ve baskıyla çoğaltılabilen bütün tasarımlara denir: Kitap kapağından ambalaja, dergilerden trafik işaretlerine, logolar, amblemler vb. Sözcüğün kökeni “graph”, yani “yazı”dır. Mesleki olarak bilgiyi aktarmak üzere tasarlanan işarettir (ki bu, tasarımın estetik ve işlevsel yönünün dikkate alındığı noktadır); günümüzde çoğaltılabilir oluşu da niteliklerinden birini oluşturur.

Grafiker: Özetle bu kavram arızasının temeli, Türkiye'de ilk grafik tasarımcılar olan rahmetli amcaların kendilerine “grafiker” diye bir unvan takmalarına dayanır. Dünya literatüründe “grafiker” diye bir meslek yoktur, “grafik tasarımcı” vardır. Türkiye'de “grafiker” kavramı zaman içinde yeteneksiz ya da alaylı grafik tasarımcılar için kullanılır olmuş ve gitgide kendi kendine fiyat düşüren, yeteneksizleşen, neredeyse işe yaramaz bir paye hâlini almıştır. Durumun böyle olmasına eski dinozor amcalar kadar (onlar ne bilsinler durumun bu hâle varacağını, grafiker deyip geçmişler) gerçekten yetersiz eğitim veren üniversite bölümlerinden mezun olan yeteneksiz grafik tasarımcı adaylarının ve ucuza eleman kapatma derdinde olan, “below the line” çalışan 3. sınıf ajans patronlarının da katkısı olmuştur. Hâl böyle olunca herkes kendine grafiker demeye başlamış ve bu “grafiker” unvanlı adamlar hiçbir halta yaramadığı için ortaya “tasarımcı grafiker” diye eblek ve mutant bir unvan çıkmıştır.

Tasarım: Bir ürünün, kullanılma amacına uygun biçimde zihinde şekillendirilmesi ve ardından projelendirilerek bir modelinin hazırlanması; belirlenmiş kriterlere göre şekillendirme, ölçülendirme ve malzeme seçme sürecinin genel adı. Ayrıca bilinçli bir şekilde, özgün ve yaratıcı olma kaygılarıyla içine girilen, probleme yönelik çözüm yaratma süreci...

Tasarımcı: Tasarım süreçleri konusunda bilgi ve beceriye sahip, bu bilgi ve becerisini özgün ve özgür yaratım gücüyle birleştirerek tasarım fiilini yerine getirebilen kişi.

İletişim: Bilgi, tutum ve düşüncelerin ortak semboller sistemi aracılığıyla kişiler arasında değiş tokuş edildiği bir süreçtir. İletişim, psikolojide karşılıklı iletmek anlamına gelir. İletişimin var olabilmesi için kaynak, hedef, mesaj, model gibi temel şartlar gereklidir.

Reklam: Belirli bir ürünü, fikri ya da kişiyi “promote etmek” (Türkçesiyle belki “tanıtmak” denebilir) amacıyla, medyadan yer ve/veya zaman satın alınarak yapılan, sponsoru belli, ikna edici iletişim biçimidir. Ticari reklam, sosyal reklam, siyasal reklam gibi çeşitleri vardır. Sponsorun (söyleyenin) belli olması, yer ve zaman satın alınarak yapılması ve belirli yasal zorunluluklarla sınırlandırılmış olması önemlidir.

Tasarımda sanatçının yeri ve sanatın başladığı yer...

Öncelikle tasarımcı olarak iletişimdeki yerimizi belirlemeliyiz. Normal şartlarda bu yer, sektör içerisinde, akademik ortamlarda, aile içinde veya toplumsal alanlarda herhangi bir konum olabilir. Fakat tasarımcı olmak amacıyla yaşantınıza yeni bir yön çizmek istiyorsanız, iletişimin tasarlanabilir bir etkinlik olduğunu kavramışsanız bu yer artık herhangi bir yer değildir.

Tasarımcının iletişimdeki yeri!

Aslında insan olarak bütün işimiz gerçeği aramak. Fakat değerlendirebilmek için yeterli veriye sahip olmadığımızdan bu arayışı sık aralıklarla yapma çabasından uzak dururuz. Çünkü bu çaba düşünmek demektir. Sıradan insanlar olarak daha kısa bir yol olan başkasından dinlemeyi ve öğrenmeyi tercih ederiz. Bu istek binlerce yıl boyunca biçimlenmiş ve karşımıza çeşitli formlarda çıkmıştır. Günümüze dek ayakta kalabilen en çarpıcı iki biçim din ve bilimdir.

İman ederek gerçeğin bize sunulan ilahi açıklamalarını kabul eder ve gereklerini yaparak bu gerçeği yaşantımıza sokarız. Bilime inanarak da gerçeği arama yolunda hem dinin değişmez kurallarının baskısını azaltır hem de bilimsel yöntemlerle açıklanan çarpıcılığın verdiği korkuyla, doğal davranmaya eğilimli içgüdüsel tavrımızı tatmin ederiz.

Bu tatmin için bilimin veya bir bilgi alanının temelini oluşturan ilkeler bütününe, yani felsefeye kucak açarız.

Dindeki kabullenme ve bu kabullenmenin bağımlılığıyla hep gizli tuttuğumuz “ne, neden, nasıl” gibi sorular, felsefe ile kişisel yargılamalara izin verir. Daha sonra bu izinler tekrar din ile bağdaştırılır ve birbirlerini etkileyerek uzar gider.

İletişimin ve tasarımcısının bu kadar geniş zamanı yoktur. İleti, algılama hatalarının en az olduğu formlarda ve ortamlarda, tasarlanmış olarak sunulmalıdır. Bu nedenle din ve felsefeden uzak durarak anlatımlarımızı sürdürmeliyiz.

Devamını Oku

Atatürk ve 10 Kasım

Bu sene, o büyük zatın aramızdan (dünya boyutundan) ayrılışının yetmiş beşinci yıl dönümünü yaşıyoruz. Yaşıyoruz yaşamasına da, acaba O'nu gerektiği gibi yaşatıyor, yaşatabiliyor muyuz?

Durumu politize etmeden ele alsak bile, sanırım bu sorunun cevabı gerçek ve kocaman bir “HAYIR”! Oysa O, şüphesiz evrenin büyük görevlilerinden biri. İnanıyorum ki görevi, dünyada bedenlenişinin çok ötesinde bir önem ve anlam taşımakta. O, hemen herkesin yolunu aydınlatmak için yanan pırıl pırıl bir ışık; fakat bizler o ışığın üzerinin örtülmesi için elimizden geleni yapıyor ya da daha masumane bir bakış açısıyla, örtmeye çalışanlara seyirci kalmakla yetiniyoruz. Ne acı! Oysa böyle bir armağan, böyle bir fırsat evrende, yaratıcı tarafından çok sık tanınmıyor.

Her 10 Kasım'da bayrakları yarıya indirmek, yollarda durup korna çalmak; tam da adının verildiği tüm stadyumlardan, yollardan, bulvarlardan adının ve pek çok devlet dairesinden resimlerinin kaldırıldığı, “O bir diktatör müydü?” tartışmalarının televizyonlarda ısıtıldığı bir dönemde sizce de fazla göstermelik olmuyor mu? Oysa O, başka bir boyuttaki yaşamına geçmeden hemen önce tüm anahtarları miras bırakıp gidecek kadar görev bilincindeydi.

“Benim fani bedenim elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.”

“Ben icap ettiği zaman, en büyük hediyem olmak üzere Türk milletine canımı vereceğim.”

“Tarihi yaşadığımız gibi yazdık; fakat geleceği, cumhuriyete inananlara, onu koruyanlara ve yaşatacaklara emanet etmek lazımdır.”

“Beni tanımak demek, beni bedenen görmek demek değildir!”

Alın size her kapıyı açacak anahtarlardan birkaç örnek. Karamsar olmak istemesem de kırk beş yıllık yaşam yolculuğumdaki gözlemlerim, bu konuda çok iyimser olmama maalesef müsaade etmiyor. Tüm inanç sistemlerini, insani duyguları ve insana dair ne varsa kendi dünyevi çıkarlarına alet etmekten kaçınmayan ve bu yolla kendilerine hologramik pembe dünyalar yaratanların, ülke bazında bile olsa kendilerini yönetmelerine izin veren ve buna izin verenlere seyirci kalan toplumların dünyevi akıbetlerinin çok da iç açıcı olmadığını söyleyebilmek için biraz tarih okumuş olmak bile yeterlidir.

Yaşamın her evresinde düstur edindiğim ve mesaj olarak aktardığım “Sorun değil, çözüm üretmek gerçek katkıdır.” cümlesine atfen, “Peki, ne yapmalıyız?” sorusuna verebileceğim tek cevapsa kuşkusuz “Uyanalım, uyandıralım!” olacaktır.

Sevgiyle.

Devamını Oku

Geldiğim Noktada

Geldiğim noktada anladığım şu ki yaşama ait kesin bir tanım ya da yargı oluşturmak imkân dışıdır. Yeryüzünde şu an yaşamakta olan insan sayısı kadar yaşam tanımı ve doğru algısı mevcut.

Tabii ki ortalamada, asgari müştereklerde buluşulan konular, kişilerin birbirleriyle “aynı fikirde” oldukları ve/veya olduklarını söyledikleri konular ve durumlar da var. Çıkarlarının ya da algılarının kesiştiği, “ben”in devreye girdiği âna kadar aynı fikirde olduklarını söyleyebilir, hatta söylediklerine inanabilirler de.

Herkesin dünyayı ve yaşamı kendi penceresinden ve kendi algı şekliyle gördüğü, buradan elde ettiklerini egosunun emrettiği şekilde yorumladığı bir sistem içinde “ben” ile başlayan cümleler kurarak diğerlerinden anlayış ve anlaşılma beklemek, yürüyerek Mars'a gitmeye çalışmak gibi bir şey oluyor. Hedeflenen şey bir “peygamber algısı” yaratmak olup bu başarılsa bile, insanlığın en az %85'inin “şarlatan” diye nitelemesinden kurtulamayacağını bile bile hem de. Kişisel anlamda bunu yapmaktan vazgeçeli epey zaman oldu diyebilirim.

Geçmişimde kalan hemen herkesin tüm yargılarının, ortalamada kendi algılarının sonucu olduğunun bilinciyle tebessüm ediyorum. “Geçmiş, insanın cebinde biriktirdiği çakıl taşlarıdır.” demiştim uzun zaman önce. Şimdi yaşamım, bana bu cümlemin sağlaması gibi; o taşları önüme atıp kendime yol yaptığımı görüyorum. Elbet pek çok kişiye ve olaya karşı hem özür hem de teşekkür borcum olduğunun farkında olarak.

Bildiğim ve inandığım tek dua ise şu:

Koşulsuz, beklentisiz, görevsiz, yargısız. Kendimizi yargılamadan sevmemiz ve kabul etmemiz için bize yardım et. Çünkü kendimizi yargıladığımızda suçlu buluyor ve cezalandırıyoruz. Başkalarını reddettiğimizde kendimizi reddediyoruz. Kendimizi reddettiğimizde ise seni reddediyoruz. Yarattığın her şeyi koşulsuz sevmemiz için bize yardımcı ol; en başta da kendimizi. Bugün yüreğimizi ve duygusal zihnimizi temizle. Zihnimizi yargılardan özgürleştir ki ışıkla çizmenin erdemini sürdürebilelim.

Sevgi ışık olsun.

Devamını Oku

Nedendir Bilmem Ama

Nedendir bilmem ama tam da sabah kalkmış ve “Ulan, yine aynı senaryo!” demişken Ali'nin paylaşımı geldi...

Sanırım aynı salonda aynı filmi seyretmenin dayanılabilir ender yanlarından biri, arada yaşanan elektrik kesintileri, sel baskınları ya da apansız geliveren depremler gibi geliyor bana... Tüm bu saydıklarım ne denli olumsuzluk çağrıştırsa da en azından o arada yaşananlar (karmaşa ve ardından gelen sessizlik, filmin kopuşu) genellikle çok anlamlı zaman dilimleri (o da neyse) veriyor bana... Ya da ben kendimi avutuyorum yine... Her ne hâl ise filmi çekilebilir hâle getiren bir diğer faktörün de aslında filmi ilk kez seyrediyor ve bir sonraki perdeyi merakla bekliyor olmam olduğunu düşünüyorum... Evet, belki senaryoyu tahmin etmek zor değil; ayrıca çok uzun metrajlı bir film olduğundan sıklıkla benzer sahneler tekrar ediyor. Hâl böyle olunca da zaman içinde insanda, normal olarak, aynı sahne tekrarlanıyormuş hissi uyanıyor (aynen bu sabah bende olduğu gibi). Ne var ki gerçek bu değil aslında, biliyorum...

Yıllarca “Yeni gün ne getirecek acaba?” diyerek, bunu merakla bekleyerek ayakta kalmayı başardım. Zannımca bunu neredeyse bir oyun hâline getirdim. Zira elimde kalan tek şey buydu... Elimde bunun bile olmadığı, alkolün elimden bunu bile aldığı her anı bir kez daha buruk bir tebessümle anarak, bu heyecan için Tanrı'ma şükrederek ayakta kaldım... Bu arada, ana makinenin verdiği “yaşa” komutununsa boşuna oraya yüklenmiş olduğunu düşünmüyorum. Hiçbir şey tesadüf değil. Mutlaka makrokozmosta bir etki yaratıyorum yaşayarak ve bu etkinin geri dönüşümüyle besleniyorum...

Bu sabah Dünya ve Güneş bir kez daha benim Güneş'i görebileceğim konuma gelecekler... Biliyorum, bunu benim için yapmıyorlar ama ben bunu üzerime alınmayı seviyorum... Aynen ters pozisyona geldiklerinde ay ışığında güneşlenmeyi sevdiğim gibi... Unutmamalıyım ki ay, aslında kendi ışığında gizlidir...

Herkese, gerektiğinde aynı filmi seyretmekten bıkabilecek saatler diliyorum... Ben yaşamımın büyük bir bölümünde bunu bile yapamayacak durumdaydım...

Sevgiyle...

Devamını Oku

Böyle İşte

Böyle işte... Bir gün daha geride kalıyor... Sonra bir ay, sonra bir yıl, sonra on yıl, sonra birkaç on yıl daha ve bir ömür geride kalıyor... Neyin gerisinde kalıyor? Ne için kalıyor?

Yüklediğimiz anlamlarla ne kadar tatmin oluyoruz ya da tatminlerimizden ne kadar mutlu?

Hep böyle yaşadım ben; hep sordum ve hep bir cevap buldum. Sonra bulduğum tüm bu cevapları zaman doğruladı ya da yanlış olduklarını gösterdi. Onları alt alta koyarak toplamlar almaya, aldığım toplamları daha öncekilerden çıkarmaya, onları birbirleriyle çarpmaya başladığımı fark ettim. Toplamda ne elde etmeye çalıştığımı soruyorum şimdi. İyi bir insan olabilmek? Adam gibi bir adam olabilmek? Dürüst olmak? Sevilmek? Hangisi? Hangisi için bunca çaba? Bunlardan herhangi biri ve/veya tümü birden ulaşılacak birer erdemse de kararı kim verecek? Kim, ne kadar yargısız ve dürüstçe verecek bu kararı benim hakkımda? Ya da bu kararı verecek olanların bana, yaşamıma katkısı ne olacak?

Ben, benim... Hepsi bu kadar... İyiyim, kötüyüm, güzelim, çirkinim, adam gibiyim veya değilim, dürüstüm, dürüst değilim... Nasılsam öyleyim işte... Burada, şimdi, öncesinde ve sonrasında başka yerlerde, bedenimle veya onsuz, ben benim ve hep öyle kalacağım... Hep olduğum gibi...

Devamını Oku

Sürtünme

Yaşım ilerledikçe bu uzun arkadaşlıkların hepsinin tek tek ne bok olduklarını anlayarak yaşıyorum. Bu nedenle de onların hiçbirini yaşamıma değdirmemeye çalışıyorum.

İnsanların ne olduklarını görmekten midem bulanıyor; kendilerini yıllarca nasıl kamufle ettiklerini, sonra en ufak bir çıkar tersliğinde nasıl hayvanlaşabildiklerini... 20-25 yaşımdayken biri bana zamanın bu insanları bu hâle getireceğini söylese kıçımla gülerdim. İstisnasız hepsi birer bok çuvalına döndüler.

İlkokul 1. sınıftan bu yana neredeyse hiç ayrılmadığım, tek gerçek dost olduğunu düşündüğüm bir arkadaşım, gerçekten öyle bir yerde öyle bir feyk attı ki aklım uçtu.

Sosyal anlamda insanları sevmediğimi asla söyleyemem ama ben gerçekten o dost most ayaklarını yemeyecek kadar doydum... Doyurdular yani.

Büyümenin hiç de sandığımız gibi bir şey olmadığını gösteren en net deliller bunlar; mantığı falan yok.

Yaşam insanları bu hâle getiriyor. Bu tecrübeleri yaşamayan var mıdır, bilmem. Muhtemelen herkes bunları kendine özgü bir şekilde yaşıyor, kendi tavrını böyle belirliyor ve böyle de bir sonuç çıkıyor ortaya.

Tüm bunları karamsarlığımdan ya da kızgınlığımdan da söylemiyorum ayrıca. Satır aralarında okuduğum salt gerçek bu ve bu, böyle görmek isteyeceğim son şeydi.

Bu anlamda pes etmemek, inancımı kaybetmemek için ne noktalarda eğildim, büküldüm... Ha, tek şey şu: Yaşam boyu, özellikle maddi anlamda kimseye değmeden yaşamayı başarabilirsen, değdiğinde, yani gerçekte iç yüzlerinin ne olduğunu görmeye fırsat bulamadan yaşlanıp ölebilirsin belki.

Ben bunu geç fark ettim ama fark edince de uzak kalıp kendimi kandırmak yerine, elimden geldiğince daha çok değdim bu anlamda onlara.

Çok iyi dostum olduğunu düşündüklerimle, benim için kolunu feda edeceğini söyleyenlerle özellikle maddi ilişkilere girdim ve sonunda da “Al bak, benim için kestiğin kol, sok şimdi bir tarafına!” dedim.

Babam “Üstüne basmazsan yılan da iyidir.” derdi. Değmediğin sürece herkes iyi zaten.

Asıl sorun şu: Ben sürekli BGBG [Böyle Gelmiş Böyle Giden] olmadığımı söylüyorum. Bunu kabullenmeye çalışıyorum, zira biliyorum ki benim çıkış noktam daima düşünce gücüm. Oysa düşünmek riskli bir iş. Düşünmek analizi, analiz sonucu, sonuç hareketi, hareket de sürtünmeyi getiriyor. Ve sürtünmeye başladığın yerde genellikle canın yanıyor. Ateşşşşş!!! Evet, fazla sürtününce ateş çıkıyor. Aslında kimsenin suçu yok; Hak, Tanrı'nın adlarından biri ve herkes hak'lı! Makrokozmos-mikrokozmos ilişkisi sürekli devam ediyor. Evrende neyse, hücrede de o!

Özetlemek gerekirse ben diğerleri gibi “Diğerlerine değmeyeceksin, böylelikle herkesi seveceksin, herkes de seni.” ilkesinden hareket edemiyorum mesela... Gidip sürtünüp ısı yaratarak gerçek dayanıklılığı test etmeye karşı dayanılmaz bir ihtiyaç duyuyorum.

Gerçek sevgi, gerçek dost, gerçek ne varsa ve gerçek her neyse, bunların gerçek olabilmelerinin temel dayanağının da sürtünmeye olan dayanıklılıkları olduğunu biliyorum.

Devamını Oku

Küçük Çin Balığı

Bir gün, bir denizde, on sekiz-yirmi metrede küçük bir balık yanaştı kulağıma... “Balıkça bilir misin?” dedi. Bilmez miyim... Hemen başımı salladım. “Dinle,” dedi, “sana bir sır vereceğim...”

“Neymiş o?” dedim... Ağzımdan kabarcıklar merakla yükseldi... “Âşığım,” dedi küçük balık, “çok âşığım...” İşte o günden beri kıskanırım küçük balıkları, için için... Küçük balıkla dost olmayı düşledim... Bir deniz kestanesi kırdım; mutlu düşleri, başka bir balığın peşinde, yedi deniz kestanesini...

“Adın ne senin?” dedim usulca. “Adım mı? Bilmem... Benim adım yok, ben balığım,” dedi. “Peki sana küçük Çin balığı desem olur mu?” dedim... “Seni mutlu mu edecek?” dedi... “Belki de eder, kim bilir...” “Peki, benim adım küçük Çin balığı olsun,” dedi. Yüzdük, yüzdük, yüzdük...

“Yoruldum,” dedim, “biraz dinlenelim mi?” Yüzüme baktı, “Olur,” dedi küçük Çin balığı, “dinlenelim.” Niye yüzüme baktığını anlayamadım. Sorsam mı dedim; soramadım, ağzımın ucunda bir soru kaldı ve küçük Çin balığı bunu fark etti. Toparlandım hemen: Nereye yüzüyorduk? “Bir yerlere mi yüzmeliydik?” dedi. “Bilmem,” dedim gayriihtiyari, “bilmem...” “Yüzüyorduk öylece,” dedi küçük Çin balığı. “Yetmez mi ki bu sana?” “Yeter, yeter,” dedim. Dedim ama... İçimde garip bir şey kıpırdadı, adını koyamadım.

Öylece yüzmeye devam ettik, öylece... Sanki yıllardır düşlediğim, hedefi olmayan, sadece elini tuttuğumda içimin ısındığı bir sevda gibi... Öylece yüzüyorduk... Ben, bir adam; o, bir balık... Küçük Çin balığı...

Sanki düşlerimi okudu: “İstersen ayrılalım,” dedi... “Neden, nedenmiş o?” “İstersen ayrılalım, ona yaklaşıyoruz...” “O mu? O da kim?” “Ne çabuk da unuttun... Hani sırrım, hani âşık olduğum...” Bir yudum sessizlik düğümlendi içimde... Onca sessizliğin içinde zamanı mıydı şimdi? Neler oluyor bana... Bu oksijen narkozu olmalı, biraz yukarı çıkmalıyım... İki metre, evet evet... İki metre yeter...

“Vedalaşmadan mı gidiyorsun?” “Ne diyebilirim, sen bir düş değil misin... Sen benim düşlerimin küçük Çin balığı değil misin...” Usulca süzüldü, yanağıma sokuldu soğuk suların tüm sıcaklığıyla... “Seni seviyorum, aşka gidiyoruz,” dedi... Tüpüm bitmek üzere... Çıkmalıyım... “Dönünce?..” “Bekleyeceğim seni. Kendine iyi bak, böyle hüzünlü bitmesin,” dedi ve maviliklerin içine doğru süzülüp kayboldu...

Anlamsız, içim boş, yükselmeye başladım. Çıktığımda yanımdakiler telaşlıydılar... “İyi misin? Biraz şöyle uzan istersen...” O ise belli etmemeye çalıştığı panikle yanağımı tuttu: “Canım, iyisin değil mi?” Başımı salladım, gözlerine bakamadım... Her şeyi bir anda ele verecekmişim gibi... “Vazgeçsen şu sevdadan, her seferinde böyle beklemek...” “Vazgeçmek mi bu sevdadan?” dedim usulca, daha neresindeyim onu bile bilmeden...

Kıyıya akşamın hüznü çöktü... En sevdiğim saatlerde keyifsiz yudumladım rakıyı... Bense bir balığa... Saçmalıyorum... Hep istediğim şey oluyor, sistemli deliriyorum, evet... Evet, işte böyle olsa gerek, sistemli deliriyorum... Toplanıp gitmek istiyorum her şeyi... Elbiselerimi, tüpümü, her şeyi... Her şeyi bırakıp gitmek istiyorum...

Anlamsız bir hırsla eşyalarımı topladım... Valizim tıkış tıkış, içim de öyle... Ve içimden kaçıp kopmak geliyor yaşamdan, kopup esmek dağlara doğru... Ama ya ömrüm boyu yakama yapışırsa küçük Çin balığı... Ya yaşamım boyunca soğuk suların sıcak öpücüğü gibi rüyalarımı basarsa... Tüm bitiremediğim aşklarımdan biri olursa... Düşüncelerime inanamıyorum. Liseli gençlerin aşkı kokuyor... Yok yok... Tekrar dalmalıyım, bu düşü noktalamalıyım...

Sabahın ilk ışıklarıyla terleyerek uyandım. Elbiselerimi, paletimi zor topladım. Sahilin ıssızlığında giyindim, henüz güneşin ısıtamadığı sularda ürperdim. Yavaşça mavinin büyüsüne bıraktım kendimi... Liseli heyecanım başladı. Soğuk suların içinde ellerim terledi, ilk aşkımı hatırladım... Aşkımı mektupla ilan edebilmiştim... O da kabul etmişti. Sonra buluşmaya karar verdik. Onu ilk gördüğümde düşecekmiş gibi olmuştum. Bunu nasıl da unutmuşum... Dudaklarımın ucuna salakça bir liseli gülümsemesi yapıştı, öylece süzülüyorum mavilere. Bir an önce havamı bitirip çıkmak ve bu düşe son vermek için...

Binlerce balık süzülüp geçiyor yanı başımdan, oraya buraya dağılıveriyor... Bense küçük Çin balığını arıyorum... Belki de umutlarımı, küçüklüğümden beri kurduğum düşleri, küçük olduğum için savaşamayıp kaybettiğim aşkımı... Kısacası kendimi arıyorum...

“Ya ben?” dedi küçük Çin balığı yumuşacık bir sesle... “Ya ben!..” Binlerce volta tutulmuş gibi sıçradım soğuk suların içinde. Sular kaynadı, kaynadı da yaktı beni sanki... Bir nefes daha almayasım geldi tüpümden, öylece kendimi bırakıvermek maviliklere... “Ama sen... Sen,” diye şaşkın kekeledi küçük Çin balığı, “sen bana...” “Evet küçük Çin balığı, ben sana...” İçimde yılların boşluğu doluverdi... Bir söz, üstelik tamamlanmamış bir söz...

Donduk, donduk da kaldık sanki öylece. Laf bitti koskoca denizde. Laf bitti... “N'olacak şimdi?” dedim... “Hiç,” dedi, “yüzeceğiz.” Sen daha mutlu; ben şaşkın ve düşünceli... Neden şaşkın ve düşünceli, diyemedim... “Unutma, ben âşığım,” dedi, “şimdiyse şaşkın. Sen yıllardır düşlediğimsin, olamayacak hayalimsin ve işte karşımdasın, ansızın çıkıp geldin. Beni çok etkiliyorsun ama ben yine de âşığım...”

Yüzdük, lafın bittiği denizlerde... Mavilikler bir garip, artık eski renginde değil. Sanki, sanki küçük Çin balığının pırıltıları solmuş. Sanki küçük Çin balığı, tanımlayamadığı garip bir hüzün dalgasında sürükleniyor. Elimi uzattım... Yüzüme dostça bir gülücük oturttum... Oysa içim?.. Havam bitmek üzere... “Biliyorum,” dedi, “benim de zamana ihtiyacım var, bunu sen de biliyorsun; ama sevgim hep yanında olacak...”

Bakışlarımı gizledim, anlamlarını körelttim, aklımı onda bırakıp yukarıya süzüldüm... Gittim, sahile oturdum... Yüzüm denize dönük... “Nasıl bir oyun bu?” dedim sesimin son enerjisiyle, “Nasıl bir oyun bu?..” “Bilmem,” dedim, “bilmem...” Belki de ölümcül...

Devamını Oku

Cesaret

Gerçekliğin aslında bir yanılsama olduğunu göremiyor musunuz? Yaptığınız eylemlerin neredeyse tümü uyum sağlama çabası olduğundan hepsi aslında birer yanılsama ürünü. Gerçekse yalnızca sizsiniz.

Gerçeğe ulaşan yolun giriş kapısıysa farkındalıktır. Nasıl bir durumda olduğumuzun, yani gerçekle aramıza konan sis perdesinin farkında olabilirsek şayet, onu ortadan kaldırmaktan, sisi bir nebze de olsa dağıtmaktan söz edebilir hâle gelebiliriz, değil mi? Oysa biliyorum ki bu farkındalığı sağlayabilmek, bu kapının önüne gelip orada durabilmek bile başlı başına zordur. Çünkü toplumsal bilinç bizi bu yanılsamayla öylesine bütünleştirmiştir ki... Neyi neden yaptığını düşünme yeteneğinden yoksun, programlanmış birer robot gibi tüketmekteyiz çoğumuz yaşamlarımızı... Hepimizin doğru ve yanlış kavramları vardır. Oysa bir yandan tek gerçeği, o gerçeğin ne olduğunu hepimiz biliriz. Ama bu soruyu kaçımız soruyoruz ki kendimize? Ya da soranlarımızın kaçı gerçekten cevabın peşinde?

Çoğumuz kolayı tercih eder, ufka bakmaktan aciz böcekler gibi yanılsamanın yolunu seçeriz ve yaşam birden çok daha yaşanılası oluverir. Böylesinin çok daha huzurlu olduğuna inandırırız kendimizi. Böylesi işimize gelir. Böylelikle savaşmak zorunda da kalmayız. Oysa genellikle huzurlu olduğumuzu söylerken de huzurdan ne anladığımız sorusundan kaçarız. Bu kez de içinde olduğumuza kendimizi inandırdığımız durumu sorgulamamayı tercih ederiz. Zira sorgulayacak olursak biliriz ki bu, bizi daha da büyük bir kaosun ortasına sürükleyecek, belki de kendimizde, yani gerçekte boğulmamıza neden olacaktır ve bizim buna cesaretimiz yoktur.

Devamını Oku